Türkiye denizüstü rüzgârda uygulama aşamasına geçiyor

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye’nin ilk büyük ölçekli denizüstü rüzgâr yarışması için hazırlanan YEKA DÜRES-2026 Şartname Taslağı’nı 22 Haziran 2026’da görüşe açtı. Taslak; toplam 1.000 MWe bağlantı kapasitesinin ve ilgili YEKA kullanım hakkının 49 yıl süreyle tahsisini öngörüyor. DÜRED ise yerli ve uluslararası paydaşlarla yürüttüğü istişarelerin ardından görüşlerini kamu kurumlarına aktarmaya hazırlanıyor. DÜRED Başkanı Dr. Murat Durak ile taslağın yatırım modeli, saha riskleri, ölçüm yükümlülükleri, yerlilik yaklaşımı, liman altyapısı ve Türkiye’nin 2035 hedefleri açısından ne ifade ettiğini konuştuk.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye’nin ilk büyük ölçekli denizüstü rüzgâr yarışması için hazırlanan YEKA DÜRES-2026 Şartname Taslağı’nı 22 Haziran 2026’da görüşe açtı. Taslak; toplam 1.000 MWe bağlantı kapasitesinin ve ilgili YEKA kullanım hakkının 49 yıl süreyle tahsisini öngörüyor. DÜRED ise yerli ve uluslararası paydaşlarla yürüttüğü istişarelerin ardından görüşlerini kamu kurumlarına aktarmaya hazırlanıyor. DÜRED Başkanı Dr. Murat Durak ile taslağın yatırım modeli, saha riskleri, ölçüm yükümlülükleri, yerlilik yaklaşımı, liman altyapısı ve Türkiye’nin 2035 hedefleri açısından ne ifade ettiğini konuştuk.

Sayın Durak, YEKA DÜRES-2026 taslağının yayımlanmasını Türkiye açısından nasıl değerlendiriyorsunuz?

Taslağın yayımlanması, uzun süredir teknik, hukuki ve kurumsal hazırlıkları sürdürülen denizüstü rüzgâr alanında somut bir uygulama çerçevesinin ortaya çıkması bakımından önemlidir. Toplam 1.000 MWe kapasitenin tek bir yarışma kapsamında ele alınması, Türkiye’nin denizüstü rüzgâr hedeflerini proje geliştirme aşamasına taşıyabilecek ölçekte bir başlangıçtır. Ancak bu tür projelerde yalnızca kapasitenin ilan edilmesi yeterli değildir. İzinler, deniz mekânsal planlama, bağlantı altyapısı, limanlar, tedarik zinciri, finansman ve saha verilerinin aynı takvim içinde yönetilmesi gerekir. Başarı, bütün bu başlıkların öngörülebilir bir model içinde buluşturulmasına bağlı olacaktır.

DÜRED, taslak şartnameye ilişkin görüş oluşturma sürecini nasıl yürüttü?

DÜRED olarak yatırımcıları, proje geliştiricileri, türbin ve ekipman tedarikçilerini, mühendislik şirketlerini, liman işletmelerini, denizcilik sektörünü, finans ve danışmanlık kuruluşlarını aynı değerlendirme zemini içinde buluşturduk. Önce yerli paydaşlarla toplantılar yaptık; ardından uluslararası sektör temsilcilerinin deneyimlerini dinledik. Yönetim Kurulumuz değerlendirmeleri Ankara’da ele aldı ve sektörün görüşlerini Enerji İşleri Genel Müdürlüğüne aktardı. Amacımız tek bir şirketin beklentisini değil, yatırımın hayata geçmesini sağlayacak ortak ve uygulanabilir bir çerçeveyi ortaya koymaktır.

Taslakta 1.000 MWe bağlantı kapasitesi ve 49 yıllık kullanım hakkı öngörülüyor. Bu ölçek yatırımcı açısından ne ifade ediyor?

1.000 MWe, denizüstü rüzgârda tedarik zinciri ve altyapı yatırımlarını harekete geçirebilecek bir büyüklüktür. Uzun süreli tahsis ise geliştirme, inşaat ve işletme dönemlerini kapsayan proje ekonomisi açısından gereklidir. Bununla birlikte ölçeğin büyümesi, yatırımcının üstlendiği saha geliştirme, izin, bağlantı ve finansman risklerini de büyütmektedir. Bu nedenle takvimlerin gerçekçi olması, sorumlulukların açık tanımlanması ve kamu kurumları arasındaki koordinasyon mekanizmasının en baştan kurulması kritik önem taşır.

Meteorolojik ve oşinografik ölçümler ile deniz tabanı araştırmalarının yatırımcıya bırakılması nasıl bir risk dağılımı oluşturuyor?

Taslak, meteorolojik ve oşinografik ölçümlere sözleşmeden itibaren en geç bir yıl içinde başlanmasını ve ölçümlerin en az 12 ay sürmesini öngörüyor. Jeofizik ve jeoteknik araştırmalara ise en geç iki yıl içinde başlanması gerekiyor. Bu düzenleme saha geliştirme riskinin önemli bölümünü yarışmayı kazanan tarafa bırakıyor. Denizüstü projelerde veri kalitesi; türbin seçimini, temel tasarımını, kablo güzergâhını, enerji üretim tahminini ve finansman koşullarını doğrudan etkiler. Bu nedenle veri toplama standartlarının, kabul kriterlerinin ve kurumlar arası izin süreçlerinin açık biçimde tanımlanması gerekir. Ayrıca bu ölçümler yapılırken meteoroloji ve oşinografi alanlarında eğitim almış uzmanların sürece dâhil edilmesi önem taşımaktadır.

Kapasite faktörünün yüzde 40’ın altında kalması veya deniz tabanı araştırmalarının olumsuz sonuçlanması hâlinde tanınan hakları yeterli buluyor musunuz?

Taslakta, ölçümler sonunda kapasite faktörünün yüzde 40’ın altında çıkması hâlinde yatırımcıya gerekçeli raporla sözleşmenin feshini talep etme imkânı veriliyor. Deniz tabanı araştırmaları sonrasında ise kapasitenin yüzde 50’sine kadar tadili veya sözleşmeden çıkış seçeneği bulunuyor. Bu hakların varlığı önemlidir; çünkü denizüstü rüzgârda saha riski yalnızca rüzgâr kaynağından ibaret değildir. Zemin koşulları, su derinliği, kablo güzergâhı ve inşaat lojistiği projenin yapılabilirliğini değiştirebilir. Ancak çıkış hakkının kullanılmasına kadar yapılan yüksek tutarlı geliştirme harcamaları dikkate alındığında, veri paylaşımı ve erken aşama risk azaltma mekanizmaları da ayrıca değerlendirilmelidir.

Taslakta 7–11 ABD doları-cent/kWh teklif aralığı ve kapasite faktörüne bağlı fiyat mekanizması yer alıyor. Bu yapı bankabilite bakımından nasıl okunmalı?

Fiyat aralığının ve alım mekanizmasının taslakta açıkça tanımlanması yatırımcı açısından öngörülebilirlik sağlar. İlk kabulün sözleşmeden itibaren yedi yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde bu dönem boyunca 12 ABD doları-cent/kWh uygulanması, erken devreye almayı teşvik eden bir unsur olarak görülebilir. Bununla birlikte denizüstü projelerde finansman yalnızca satış fiyatına bağlı değildir. Kur, faiz, ekipman, gemi, liman, şebeke bağlantısı, sigorta ve gecikme risklerinin tamamı finansal modele yansır. Nihai şartnamenin uluslararası finans kuruluşlarının beklediği risk paylaşımı ve sözleşmesel açıklığı sağlaması, tekliflerin sürdürülebilirliği açısından belirleyici olacaktır.

Yüzde 25 asgari yerlilik şartı Türkiye’nin sanayi hedefleri bakımından yeterli mi?

Yerliliğin toplam yatırım tutarı üzerinden tanımlanması, yalnızca tek tek ekipmanlara değil mal ve hizmet tedarikinin bütününe bakılması açısından önemlidir. Yüzde 25 oranı başlangıç eşiği sağlayabilir; ancak asıl hedef, proje bazlı bir oranı tamamlamaktan öte kalıcı üretim ve hizmet kapasitesi oluşturmaktır. Türkiye; çelik imalatı, gemi inşa, kablo, elektrik ekipmanları, mühendislik, lojistik ve liman hizmetlerinde önemli bir sanayi birikimine sahiptir. Bu kapasitenin denizüstü rüzgâr standartlarına göre sertifikalandırılması ve düzenli bir proje takvimiyle desteklenmesi gerekir. Aksi hâlde yerlilik, uzun vadeli sanayi dönüşümü yerine tek proje için yürütülen satın alma faaliyetinde kalabilir.

Temeller, denizaltı kabloları ve deniz operasyonları gibi alanlarda yerli tedarik zincirinin bugünkü konumunu nasıl görüyorsunuz?

Türkiye’nin güçlü olduğu alanlar ile geliştirmesi gereken alanların gerçekçi biçimde ayrıştırılması gerekir. Çelik yapılar, gemi inşa, liman operasyonları, elektrik ekipmanları, kablo üretimi, mühendislik ve bazı imalat süreçlerinde önemli yetkinlikler bulunuyor. Buna karşılık büyük ölçekli denizüstü projelerde sertifikasyon, seri üretim, ağır kaldırma, özel kurulum gemileri, yüksek gerilim denizaltı kablo sistemleri ve uzun dönemli işletme-bakım kabiliyetlerinin proje gereklilikleriyle eşleştirilmesi gerekiyor. DÜRED’in katkı sunduğu Denizüstü Rüzgâr Enerjisi Sanayi Envanteri bu eşleştirme için başlangıç niteliğindedir; envanterin proje takvimi ve somut yatırım planlarıyla birlikte güncellenmesi önemlidir.

Liman altyapısı neden YEKA DÜRES-2026’nın kritik başlıklarından biri?

Denizüstü rüzgâr projelerinde liman, yalnızca ekipmanın sevk edildiği bir nokta değildir. Türbin, kule, temel ve kablo bileşenlerinin depolanması, ön montajı, ağır kaldırma operasyonları ve denize sevki için yeterli rıhtım derinliği, taşıma kapasitesi, saha büyüklüğü ve lojistik bağlantılar gerekir. İşletme döneminde de bakım ve servis limanlarına ihtiyaç duyulur. DÜRED ile TÜRKLİM’in Taşucu’nda düzenlediği 1. Denizüstü RES Limanlar Toplantısı bu nedenle önemliydi. Limanların teknik uygunluklarının erken aşamada belirlenmesi ve gerekli yatırımların ihale takvimiyle eş zamanlı yürütülmesi gerekir.

İzin süreçleri ve deniz mekânsal planlama açısından öncelikli ihtiyaç nedir?

Denizüstü rüzgâr projeleri enerji, çevre, ulaştırma, savunma, balıkçılık, denizcilik ve kıyı kullanımı gibi çok sayıda alanı aynı anda ilgilendirir. Bu nedenle izinlerin birbirinden kopuk biçimde ilerlemesi ciddi zaman ve maliyet riski yaratır. DÜRED’in yol haritasında vurguladığımız temel başlıklardan biri deniz mekânsal planlarının hazırlanmasıdır. Yetkili kurumların görevlerinin, karar sürelerinin ve veri paylaşım yöntemlerinin tanımlandığı koordineli bir model, ilk projede oluşabilecek gecikmeleri önemli ölçüde azaltacaktır.

Taslakta 50 milyon dolarlık başvuru ve 200 milyon dolarlık sözleşme teminatı öngörülüyor. Bu tutarlar rekabeti nasıl etkileyebilir?

Yüksek teminatlar, projeyi geliştirebilecek mali ve teknik kapasiteye sahip oyuncuların sürece katılmasını güvence altına almayı amaçlar. Bununla birlikte teminat tutarı, geçerlilik süresi, uzatma şartları ve irat kaydı riskleri finansman maliyetini doğrudan etkiler. İlk denizüstü rüzgâr yarışmasında güçlü uluslararası geliştiricilerle yerli sanayi ortaklıklarını teşvik edecek, ciddi yatırımcıyı seçerken rekabeti gereksiz biçimde daraltmayacak bir denge kurulmalıdır. Teminat yapısı, saha risklerinin hangi aşamada netleştiğiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Türkiye’nin 2035 için açıkladığı 5 GW denizüstü rüzgâr hedefi açısından bu yarışmanın devamı nasıl gelmeli?

İlk 1.000 MW’lık süreç tek başına bir pazar oluşturmaz; ancak doğru tasarlanırsa 5 GW hedefinin temelini atabilir. Yatırımcıların, limanların ve üreticilerin kapasite yatırımı yapabilmesi için sonraki yarışmaların takvimi, muhtemel sahalar ve bağlantı planları görünür olmalıdır. DÜRED’in yol haritasında da vurgulandığı üzere uzun vadeli ve düzenli kapasite projeksiyonu, uluslararası yatırımcıyı çekmenin ve yerli sanayiyi büyütmenin ana koşullarından biridir. İlk projenin deneyimleri gecikmeden sonraki ihalelere aktarılmalıdır.

Son olarak, görüş süreci tamamlanmadan önce Bakanlığa ve sektör paydaşlarına mesajınız nedir?

Bakanlığın taslağı görüşe açması kamu ile sektör arasında yapıcı bir istişare zemini oluşturdu. Şimdi önemli olan, teknik ve hukuki görüşlerin nihai metinde uygulanabilir karşılık bulmasıdır. DÜRED olarak yatırımcıdan liman işletmesine, mühendislik şirketinden denizcilik sektörüne kadar değer zincirinin bütün aktörleriyle çalışmayı sürdüreceğiz. Türkiye’nin ilk büyük ölçekli denizüstü rüzgâr projesinin yalnızca elektrik üreten bir tesis değil; sanayi, teknoloji, istihdam ve ihracat kapasitesi oluşturan uzun vadeli bir program hâline gelmesini hedefliyoruz.