Küresel ısınma, yapay zeka ve EV tetikledi; küresel enerji talebinde rekor artış yaşandı

Gelişmiş ekonomilerdeki enerji talebi yıllar süren düşüşlerden sonra yeniden yükseliyor. Elektrik talebindeki küresel hızlı büyüme yenilenebilir enerji, gaz, kömür ve nükleer tüketimini artırıyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) paylaştığı son Küresel Enerji Değerlendirmesi Raporu’na göre, küresel elektrik tüketimi 2024’te %4,3 ile yaklaşık 1.100 TWh oranında artıyor. Rapor, 2024 yılında dünyanın elektrik tüketimindeki keskin artışın birçok ülkede soğutma talebini artıran rekor küresel sıcaklıkların yanı sıra, sanayiden kaynaklanan artan tüketim, ulaşımın elektrifikasyonu ve veri merkezleri ile yapay zekanın büyümesinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Raporda, küresel enerji talebinin geçen yıl %2,2 oranında arttığını açıklayan IEA, bu artışın %3,2’lik GSYH büyümesinden daha düşük olduğunu, 2013-2023 yılları arasındaki yıllık ortalama %1,3’lük talep artışından önemli ölçüde daha hızlı gerçekleştiğini belirtiyor. Rapora göre, yükselen ve gelişmekte olan ekonomiler 2024 yılında küresel enerji talebindeki artışın %80’inden fazlasını oluşturuyor. Bu durum, enerji tüketiminin %3’ten daha az arttığı Çin’deki yavaş büyümeye rağmen, 2023 oranının yarısı kadar ve ülkenin son yıllık ortalamasının oldukça altında gerçekleşiyor. Raporda yer alan verilere göre, birkaç yıllık düşüşün ardından, gelişmiş ekonomiler büyümeye geri dönerek enerji talepleri toplamda %1 oranında artıyor.

2024’te küresel enerji talebindeki hızlanmaya enerji sektörünün öncülük ettiğini belirten IEA, küresel elektrik tüketiminin %4,3 ile yaklaşık 1.100 terawatt-saat oranında arttığını açıklıyor. Bunun son 10 yılda gerçekleşen yıllık ortalama büyümenin neredeyse iki katı olduğunu vurgulayan rapor, 2024 yılında dünyanın elektrik tüketimindeki keskin artışın birçok ülkede soğutma talebini artıran rekor küresel sıcaklıkların yanı sıra, sanayiden kaynaklanan artan tüketim, ulaşımın elektrifikasyonu ve veri merkezleri ile yapay zekanın büyümesinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Yeni yenilenebilir enerji kapasitesi üst üste 22. yılda da yıllık rekor kırıyor

Düşük emisyonlu kaynakların genişleyen arzı, 2024 yılında küresel elektrik talebindeki artışın çoğunu karşılıyor. Raporda yer alan verilere göre; dünya çapında kurulan yeni yenilenebilir enerji kapasite miktarı yaklaşık 700 GW’a yükselerek üst üste 22. yılda da yeni bir yıllık rekor kırıyor, nükleer enerji kapasitesi ilaveleri son 30 yıldaki en yüksek 5. seviyesine ulaşıyor. Sonuç olarak, 2024 yılında küresel elektrik üretimindeki artışın %80’i, ilk kez toplam üretimin %40’ına katkıda bulunan yenilenebilir kaynaklar ve nükleer tarafından sağlanıyor. Doğal gaz yakıtlı üretim arzı da artan elektrik talebini karşılamak için istikrarlı bir şekilde artıyor.

Raporla ilgili bir değerlendirme yapan IEA Başkanı Fatih Birol, “Bugün dünyada birçok belirsizlik ve enerji konusunda farklı anlatılar var; ancak bu yeni veri odaklı IEA raporu, küresel olarak neler olup bittiğine dair bazı net gerçekleri masaya koyuyor. Kesin olan şu ki, elektrik kullanımı hızla artıyor ve gelişmiş ekonomilerde yıllardır azalan enerji tüketimini tersine çevirmeye yetecek ölçüde genel enerji talebini de beraberinde sürüklüyor. Sonuç olarak, 2024 yılında tüm ana yakıtlara ve enerji teknolojilerine olan talep artarken, büyümede en büyük payı yenilenebilir enerji kaynakları ve ardından doğal gaz alıyor. Güneş, rüzgar, nükleer enerji ve elektrikli araçlardaki güçlü artış, ekonomik büyüme ile emisyonlar arasındaki bağları giderek gevşetiyor” ifadelerini kullanıyor.

Daha yüksek elektrik tüketiminin bir sonucu olarak, 2024 yılında fosil yakıtlar arasında en güçlü talep artışı doğal gazda yaşanıyor. Gaz talebi %2,7 ile 115 milyar metreküp (bcm) oranında artarken, son 10 yılda yıllık ortalama 75 bcm civarında artış gösteriyor. Bunun yanı sıra, petrol talebi daha yavaş artarak 2024 yılında %0,8 oranında yükseliyor. Petrolün toplam enerji talebi içindeki payı, %46 ile zirve yaptıktan 50 yıl sonra ilk kez %30’un altına düşüyor. Rapora göre, elektrikli otomobil satışları geçen yıl %25’in üzerinde artış gösterirken, elektrikli modeller dünya genelinde satılan her 5 otomobilden birini oluşturuyor. Bu durum, havacılık ve petrokimyasallar için petrol tüketimindeki artışın önemli bir kısmını dengeleyen karayolu taşımacılığı için petrol talebindeki düşüşe önemli ölçüde katkıda bulunuyor. Küresel kömür talebi 2024 yılında %1 artarak bir önceki yıl görülen artış oranının yarısı kadar yükseliyor. Rapora göre, soğutma ihtiyacını artıran Çin ve Hindistan’daki yoğun sıcak hava dalgaları, küresel kömür tüketimindeki toplam yıllık artışın %90’ından fazlasına katkıda bulunarak, aşırı hava koşullarının enerji talebi modelleri üzerindeki önemli etkilerini vurguluyor.

2,6 milyar ton CO2 önlendi

Rapora göre, temiz enerji teknolojilerinin hızla benimsenmeye devam etmesi, ekonomik büyümeden giderek daha fazla ayrışan enerji kaynaklı karbondioksit emisyonlarındaki yıllık artışı sınılıyor. Rekor sıcaklıklar, küresel CO2 emisyonlarının yıllık %0,8 artışla 37,8 milyar tona yükselmesine önemli ölçüde katkıda bulunuyor. IEA, 2019’dan bu yana güneş enerjisi, rüzgar, nükleer, elektrikli arabalar ve ısı pompalarının yaygınlaştırılmasının küresel emisyonların %7’sine denk gelen yıllık 2,6 milyar ton CO2’i önlediğini açıklıyor.

Gelişmiş ekonomilerdeki CO2 emisyonları 2024 yılında %1,1 azalarak 10,9 milyar tona düşüyor. 2024’teki emisyon artışının çoğunluğu Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerden kaynaklanıyor. Rapora göre, Çin’deki emisyon artışı 2024’te yavaşlamış olsa da, ülkenin kişi başına düşen emisyonları şu anda gelişmiş ekonomilerin %16 üzerinde ve küresel ortalamanın neredeyse iki katı üstünde seyrediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, “Küresel petrol talebindeki artışın yavaşlaması ve elektrikli otomobillerin yaygınlaşmasından elektriğin hızla genişleyen rolüne ve emisyonların ekonomik büyümeden giderek daha fazla ayrışmasına kadar, IEA’nın eğrinin ilerisinde belirlediği temel eğilimlerin çoğu 2024 verilerinde açıkça görülüyor” diyor.